Rodzice darowali Ci mieszkanie, minęły lata, a po ich śmierci rodzeństwo zgłasza się po pieniądze. Zaskoczenie? Dla wielu obdarowanych — tak. Zachowek to jedna z najczęściej niedocenianych konsekwencji darowizn nieruchomości.
Komu przysługuje zachowek
Zachowek chroni najbliższych pominiętych przy spadku: zstępnych (dzieci, wnuki), małżonka i rodziców spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Wynosi co do zasady połowę wartości udziału spadkowego, który by im przypadł, a dla trwale niezdolnych do pracy i małoletnich — dwie trzecie. To roszczenie pieniężne: uprawniony nie odbierze mieszkania, ale może żądać zapłaty jego równowartości w odpowiedniej części.
Dlaczego darowizna nie ucieka przed zachowkiem
Przy obliczaniu zachowku do spadku dolicza się darowizny — te na rzecz spadkobierców w zasadzie bez ograniczeń czasowych. „Przepisanie” mieszkania za życia nie wyłącza więc roszczeń; przeciwnie — obdarowany bywa tym, kto zachowek zapłaci, gdy spadek okazuje się pusty. Inaczej działa umowa dożywocia: jako umowa odpłatna nie podlega doliczeniu — porównujemy oba warianty w osobnym artykule.
Zachowek nie pyta, co jest w testamencie — pyta, co wyszło z majątku za życia.
Jak liczy się zachowek od nieruchomości
Wartość nieruchomości ustala się według stanu z chwili darowizny, ale cen z chwili dochodzenia roszczenia — po latach wzrostu rynku kwoty potrafią zaskoczyć. Od tego liczy się udział spadkowy uprawnionego i jego połowę lub dwie trzecie, z zaliczeniem tego, co uprawniony sam otrzymał. Roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat. W grę wchodzą też instytucje łagodzące: wydziedziczenie w testamencie (z ważnych, ustawowych przyczyn), zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza czy rozłożenie zachowku na raty przez sąd.
Jak zaplanować przekazanie majątku bez wojny
Narzędzia istnieją — trzeba ich użyć zawczasu: umowa dożywocia zamiast darowizny, zrzeczenie się dziedziczenia przez pozostałych, testament z wydziedziczeniem tam, gdzie są podstawy, albo po prostu uczciwe rozliczenie rodzeństwa za życia, udokumentowane na piśmie. Każdy wariant ma inne skutki podatkowe i prawne.
W ASAP planujemy sukcesję nieruchomości i prowadzimy sprawy o zachowek — po obu stronach sporu, choć zawsze tylko po jednej naraz: Twojej.